تورم فقط در قیمت‌هایی که پشت ویترین می‌بینیم شکل نمی‌گیرد؛ بخش بزرگی از گرانی، ماه‌ها قبل و در کارخانه‌ها ساخته می‌شود. تازه‌ترین آمار شاخص بهای تولیدکننده که بانک مرکزی منتشر کرده نشان می‌دهد این فشار در شهریور ۱۴۰۵ به سطحی کم‌سابقه رسیده است: تورم نقطه‌به‌نقطه تولیدکننده ۱۱۷٫۳ درصد و در بخش صنعت ۱۲۹٫۳ درصد.
به زبان ساده، کالایی که شهریور پارسال برای تولیدکننده صنعتی ۱۰۰ هزار تومان تمام می‌شد، حالا حدود ۲۲۹ هزار تومان خرج برمی‌دارد. سؤال اصلی برای هر خانوار این است: آیا این هزینه‌ها به‌زودی به قیمت فروشگاه‌ها می‌رسد؟
آمار شهریور در چند عدد
- شاخص کل بهای تولیدکننده: ۷۵۸٫۵ واحد؛ ۴٫۹ درصد بیشتر از مرداد.
- تورم نقطه‌به‌نقطه تولیدکننده: ۱۱۷٫۳ درصد؛ یعنی قیمت دریافتی تولیدکنندگان به‌طور متوسط بیش از دو برابر شهریور ۱۴۰۴ شده است.
- بخش صنعت (ساخت): تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۲۹٫۳ درصد و رشد ماهانه ۵٫۲ درصد.
- کشاورزی: تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۰۲٫۸ درصد و رشد ماهانه ۴٫۸ درصد.
- بیشترین رشد ماهانه: استخراج معدن با ۱۲٫۹ درصد و فعالیت‌های اداری و خدمات پشتیبانی با ۱۱ درصد.
- سایر گروه‌ها در شهریور: هتل و رستوران ۴٫۹ درصد، حمل‌ونقل و انبارداری ۳٫۳ درصد و اطلاعات و ارتباطات ۱٫۱ درصد رشد ماهانه.
فاصله ۲۷ واحدی؛ هزینه تولید جلوتر از قیمت فروشگاه
در همین ماه، مرکز آمار ایران تورم نقطه‌به‌نقطه مصرف‌کننده را ۸۹٫۸ درصد، تورم ماهانه را ۴٫۲ درصد و تورم سالانه را ۷۳٫۶ درصد اعلام کرد. یعنی هزینه تولید حدود ۲۷٫۵ واحد درصد سریع‌تر از قیمت‌هایی که مصرف‌کننده می‌پردازد بالا رفته است.
این فاصله معمولاً دو معنا دارد: یا بنگاه‌ها بخشی از افزایش هزینه را از حاشیه سود خود پرداخته‌اند، یا هنوز فرصت نکرده‌اند آن را به قیمت فروش منتقل کنند. در هر دو حالت، فشاری در زنجیره عرضه جمع شده که اگر تقاضا اجازه بدهد، در ماه‌های بعد خودش را در قیمت‌ها نشان می‌دهد.
نکته مهم دیگر در جزئیات تورم مصرف‌کننده است: تورم سالانه کالاها ۱۰۰٫۷ درصد بوده، اما تورم سالانه اجاره‌بها ۳۲٫۲ درصد. یعنی گرانی در بخش کالا، که مستقیم‌ترین پیوند را با هزینه تولید دارد، بسیار شدیدتر از متوسط است. تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها ۱۲۱٫۸ درصد و در مناطق روستایی ۱۰۸٫۹ درصد (در برابر ۸۶٫۵ درصد شهری) بوده است.
ترمز تقاضا: چرا همه هزینه‌ها یک‌جا به قیمت نمی‌رسد؟
انتقال تورم تولیدکننده به مصرف‌کننده قطعی و فوری نیست و به قدرت خرید مردم بستگی دارد. اینجا گزارش شامخ (شاخص مدیران خرید) اتاق ایران به کار می‌آید: شامخ کل اقتصاد در شهریور ۴۶٫۲ و شامخ صنعت ۴۸٫۵ بوده است؛ هر دو زیر مرز ۵۰، یعنی فعالیت اقتصادی همچنان در محدوده رکود است. تنها نشانه مثبت این بوده که شاخص فروش محصولات به محدوده مرزی ۵۰ رسیده است.
گزارش شامخ می‌گوید بنگاه‌ها از یک طرف با سختی تأمین مواد اولیه و افزایش هزینه تولید روبه‌رو هستند و از طرف دیگر با کاهش قدرت خرید مشتریان؛ ترکیبی که حاشیه سود را می‌فشارد و توان تأمین سرمایه در گردش را کم می‌کند. نتیجه عملی این است که خیلی از تولیدکنندگان نمی‌توانند کل هزینه را یک‌باره روی قیمت بگذارند و ترجیح می‌دهند پله‌پله قیمت را بالا ببرند، بسته‌بندی را کوچک کنند یا تولید را کم کنند.
پس انتظار واقعی‌تر، نه یک جهش ناگهانی، بلکه ادامه افزایش تدریجی قیمت کالاهای صنعتی در ماه‌های آینده است؛ به‌خصوص کالاهایی که مواد اولیه یا قطعات وارداتی دارند.
کدام کالاها بیشتر در معرض گرانی‌اند؟
- لوازم خانگی و الکترونیک: وابستگی زیاد به قطعات و ورق و مواد پلیمری وارداتی دارند و فشار هزینه در آنها سریع‌تر منتقل می‌شود.
- شوینده، بهداشتی و کالاهای بسته‌بندی‌شده: هزینه مواد پتروشیمی و بسته‌بندی در آنها سهم بالایی دارد؛ تورم سالانه روغن‌ها و چربی‌ها هم در شهریور به ۱۹۶٫۶ درصد رسیده است.
- خودرو و قطعات یدکی: بازار خودرو هم‌زمان با تأخیر تحویل و قیمت‌گذاری غیرقطعی درگیر است و افزایش هزینه قطعات می‌تواند به قیمت‌های بعدی اضافه شود.
- مصالح ساختمانی: رشد ۱۲٫۹ درصدی ماهانه قیمت در بخش معدن، برای سیمان، آهن‌آلات و مصالح، سیگنال هشدار است و هزینه ساخت و تعمیر مسکن را بالا می‌برد.
برای خانوار: چه کار عاقلانه‌ای می‌شود کرد؟
- خرید ضروری را عقب نیندازید، اما هیجانی هم نخرید. اگر یخچال یا ماشین لباسشویی‌تان واقعاً باید عوض شود، انتظار کشیدن در این شرایط معمولاً به نفع شما نیست. اما انبار کردن کالا فراتر از نیاز، هم پول نقد شما را قفل می‌کند و هم برای برخی کالاها مشمول قانون احتکار است.
- خرید اقساطی را با حساب‌وکتاب انتخاب کنید. وام‌های خرید کالا با سود حدود ۲۳ درصد، در برابر تورم سالانه ۷۳٫۶ درصدی، از نظر هزینه واقعی ارزان‌اند؛ اما فقط وقتی که قسط ماهانه کمتر از حدود یک‌سوم درآمد ثابت شما باشد. گزینه‌هایی مثل وام کالاپی بانک ملی، وام خرید کالا بانک صادرات و طرح رفاه کالا بانک رفاه را از نظر سقف، مدت، ضامن و هزینه‌های جانبی مقایسه کنید.
- قیمت را در چند فروشگاه و با کد کالا مقایسه کنید. در دوره‌های افزایش پله‌ای قیمت، اختلاف قیمت یک کالای یکسان بین فروشندگان زیاد می‌شود.
- یک صندوق اضطراری کوچک نگه دارید. با تورم ماهانه بالای ۴ درصد، نگه داشتن پول نقد زیاد زیان‌ده است، اما نداشتن هیچ ذخیره‌ای شما را در برابر هر خرابی یا هزینه درمانی به وام‌های گران و غیررسمی می‌کشاند.
برای کسب‌وکارها و تولیدکننده‌های کوچک
- قرارداد را با بند تعدیل ببندید. در قراردادهای چندماهه، قیمت ثابت بدون فرمول تعدیل (مثلاً بر اساس شاخص بهای تولیدکننده یا قیمت مواد اولیه) ریسک زیان را بالا می‌برد.
- سرمایه در گردش را زودتر تأمین کنید. وقتی هزینه مواد اولیه هر ماه حدود ۵ درصد بالا می‌رود، نقدینگی همان مقدار مواد کمتری می‌خرد. گزینه‌هایی مثل تسهیلات سرمایه در گردش بانک صنعت و معدن یا برای کسب‌وکارهای خرد وام قرض‌الحسنه اشتغال خرد و خانگی را بررسی کنید.
- ابزارهای زنجیره تأمین را جدی بگیرید. گام و برات الکترونیکی به بنگاه‌ها کمک می‌کند خرید مواد اولیه را بدون پول نقد و با پشتوانه بانکی انجام دهند.
- موجودی انبار را هوشمند مدیریت کنید. خرید زودتر مواد اولیه پرمصرف می‌تواند هزینه را قفل کند، به شرط اینکه نقدینگی و فروش شما تحمل آن را داشته باشد.
جمع‌بندی
تورم ۱۱۷ درصدی تولیدکننده و ۱۲۹ درصدی صنعت یعنی موتور گرانی هنوز گرم است و فاصله ۲۷ واحدی آن با تورم مصرف‌کننده، فشار انباشته‌ای را نشان می‌دهد که احتمالاً در ماه‌های آینده کم‌کم به قیمت کالاهای صنعتی می‌رسد. در مقابل، رکود تقاضا که شامخ زیر ۵۰ آن را تأیید می‌کند، سرعت این انتقال را کم می‌کند. برای خانوار، بهترین راه نه ترس و خرید هیجانی، بلکه برنامه‌ریزی برای خریدهای ضروری، مقایسه دقیق وام‌های خرید کالا و نگه داشتن قسط‌ها در حد توان است.
برای خواندن بیشتر در ویکی‌کردیت:
- پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول: رکود ۷٫۶ درصدی و تورم ۷۸٫۶ درصدی
- فهرست ۵۵ کالای مشمول احتکار؛ چه چیزی برای خانوارها تغییر می‌کند؟
- تأمین مالی بدون پول نقد؛ گام و برات الکترونیکی
- تأخیر تحویل خودرو و پیش‌فروش با قیمت غیرقطعی
این مطلب جنبه آموزشی و خبری دارد و توصیه سرمایه‌گذاری یا خرید نیست؛ شرایط هر وام را پیش از اقدام در صفحه همان وام و سایت رسمی بانک بررسی کنید.